有理数の可算性(Calkin–Wilf)
import 0.book
1 Stern の数列
\({\rm fusc}\) は次の漸化式を満たす関数として仮定します(存在は示しません)。\(0, 1, 1, 2, 1, 3, 2, 3, 1, 4, \ldots\) と続く数列です。
word(s,s)F …
\(\mathrm{fusc}\)fusc𝕄 …
\(\begin{cases} \mathrm{fusc} ( 0 ) = 0 \\ \mathrm{fusc} ( 1 ) = 1 \\ n \in \mathbb{M} \Longrightarrow \mathrm{fusc} ( 2 \cdot n ) = \mathrm{fusc} ( n ) \\ n \in \mathbb{M} \Longrightarrow \mathrm{fusc} ( 2 \cdot n + 1 ) = \mathrm{fusc} ( n ) + \mathrm{fusc} ( n \textit{+1} ) \end{cases}\) Lfusc …
\(n \in \mathbb{M} \Longrightarrow \mathrm{fusc} ( n ) \in \mathbb{M} , ( n \neq 0 \Longrightarrow \mathrm{fusc} ( n ) \neq 0 )\) \(\blacktriangleleft\) \(\mathbb{W}.\) ,𝕄0s ,IND𝕄 ,suc𝕄 ,+𝕄 ,*𝕄 ,fusc𝕄Calkin–Wilf:どの \(a, b\)(\(b \neq 0\))も、ある \(n\) と \(g\) で \(a = g\,{\rm fusc}(n)\)、\(b = g\,{\rm fusc}(n+1)\) と書ける。
\(a+b\) についての強い帰納法:\(a = 0\) なら \(n = 0\)。\(b \le a\) なら \((a-b, b)\) から \(2n+1\) へ、\(a < b\) なら \((a, b-a)\) から \(2n\) へ(互除法を逆にたどる)。
LCW …
\(a , b \in \mathbb{M} , b \neq 0 \Longrightarrow \exists n \in \mathbb{M} . \exists g \in \mathbb{M} . a = g \cdot \mathrm{fusc} ( n ) , b = g \cdot \mathrm{fusc} ( n \textit{+1} )\) \(\blacktriangleleft\) \(\mathbb{W}.\) ,𝕄0s ,IND𝕄 ,suc𝕄 ,+𝕄 ,*𝕄 ,fusc𝕄2 有理数
2.1 順序対・写像
word(ss,s)F …
\(\mathsf{pr}\)abbr …
\(\langle X , Y \rangle\) ≈
\(\mathsf{pr} ( X , Y )\) word(s,s) …
\(\triangleleft\) \(\triangleright\)◁. …
\(\triangleleft \langle x , y \rangle = x\) ▷. …
\(\triangleright \langle x , y \rangle = y\) pr:0 …
\(\langle x_{0} , y_{0} \rangle = \langle x_{1} , y_{1} \rangle \Longleftrightarrow x_{0} = x_{1} , y_{0} = y_{1}\) \(\blacktriangleleft\) \(\mathbb{W}.\)word(ss,s) …
\(\times\)^^pr. …
\(X \times Y = \{ \langle x , y \rangle \mid x \in X , y \in Y \}\) \(X \to Y\) は \(X\) から \(Y\) への写像全体の集合、\(X \overset{S}{\to} Y\) は全射全体の集合。
word(ss,s) …
\(\to\) \(\stackrel{\rm S}\to\)→. …
\(X \to Y = \{ f \subset X \times Y \mid \forall x \in X . \exists! y \, \langle x , y \rangle \in f \}\) →S. …
\(X \stackrel{\rm S}\to Y = \{ f \in X \to Y \mid \forall y \in Y . \exists x \, \langle x , y \rangle \in f \}\) 2.2 整数と有理数
整数は自然数 \(n\) と \(-n\)、有理数は分数 \(a \div b\)(\(a\) は整数、\(b\) は 0 でない自然数)。
\(-\) と \(\div\) については約分(÷K)だけを仮定します。
word(s,s) …
\(-\)word(ss,s) …
\(/\)word(,s) …
\(\mathbb{Z}\) \(\mathbb{Q}\)ℤ. …
\(\mathbb{Z} = \{ a \mid a \in \mathbb{M} \mathbin{\rm o\!r} \exists n \in \mathbb{M} . a = - n \}\) ℚ. …
\(\mathbb{Q} = \{ a / b \mid a \in \mathbb{Z} , b \in \mathbb{M} , b \neq 0 \}\) ÷K …
\(\begin{cases} c , a , b \in \mathbb{M} , c \neq 0 \Longrightarrow ( c \cdot a ) / ( c \cdot b ) = a / b \\ c , a , b \in \mathbb{M} , c \neq 0 \Longrightarrow ( - ( c \cdot a ) ) / ( c \cdot b ) = ( - a ) / b \end{cases}\) 3 主定理
偶数 \(2n\) に \({\rm fusc}(n) \div {\rm fusc}(n+1)\)、奇数 \(2n+1\) に \(-{\rm fusc}(n) \div {\rm fusc}(n+1)\) を対応させる(Calkin–Wilf の数え上げに符号を付けたもの)。
有理数 \(\pm a \div b\) は、LCW で \(a = g\,{\rm fusc}(n)\)、\(b = g\,{\rm fusc}(n+1)\) と書いて約分すれば値に現れるので、この対応は全射。
\(\exists f \, f \in \mathbb{M} \stackrel{\rm S}\to \mathbb{Q}\) \(\blacktriangleleft\) \(\mathbb{W}.\) ,ax_s ,𝕄0s ,IND𝕄 ,suc𝕄 ,+𝕄 ,*𝕄 ,fusc𝕄 ,÷K